ဗုဒၶဓမၼႏွင့္လူ႔အခြင့္အေရး (၉) ျဗဟၼစုိရ္တရားကုိ လူ႔အခြင့္အေရးျဖင့္ ခ်ဥ္းကပ္ျခင္း (က)

သီလမဂၢင္သည္ ကမၻာ့လူ႔အခြင့္အေရးႏွင့္ ျငိမ္းခ်မ္းေရးအတြက္ အလြန္ပင္အေရးၾကီးေၾကာင္း၊
 မိမိကုိယ္ကုိ သီလေစာင့္ထိန္းျခင္းသည္ မိမိအတြက္ေရာ သူတပါးအတြက္ပါ ႏွစ္ဦးႏွစ္ဘက္ ေအးခ်မ္းမႈႏွင့္လုံျခံဳမႈကုိျဖစ္ေစႏုိင္ေၾကာင္း၊ ထုိ႔ေၾကာင့္ လူ႔ျပႆနာမ်ားေျပလည္ေရးအတြက္ ကုိယ္က်င့္သီလသည္ အသက္ေသြးေၾကာပင္ျဖစ္ေၾကာင္း အသင္စာဖတ္သူ ေကာင္းေကာင္း သိေပျပီ။ ယခုဆက္လက္၍ ျဗဟၼဝိဟာရေခၚ ျဗဟၼစုိရ္တရားေလးပါးကုိ လူ႔အခြင့္အေရးျဖင့္ခ်ဥ္းကပ္၍ ရွင္းျပပါမည္။ ဤေနရာ၌ အသင္စာဖတ္သူသည္ အလြန္ျမင့္ျမတ္လွသည့္ ျဗဟၼစုိရ္တရားမ်ားကုိ လူ႔အခြင့္အေရးႏွင့္ခ်ဥ္းကပ္ျခင္းသည္ ဘာသာတရားႏွင့္ လူ႔ျပႆနာကုိ ေရာေထြးေအာင္ ေဝဝါးေအာင္ မဆီမဆုိင္ ေတြးခ်င္ရာေတြေတြး၍
 ေရးခ်င္ရာေတြေရးေနသည္ဟု ထင္ေကာင္းထင္ႏုိင္ပါသည္။  
အမွန္စင္စစ္ ျမတ္ဗုဒၶ၏ဓမၼမ်ားသည္ သုံးဆယ့္တစ္ဘုံသားအားလုံးအတြက္ျဖစ္ေသာ္လည္း အဓိကအားျဖင့္ လူသားအတြက္ ေဟာၾကားထားျခင္းျဖစ္၏ဟု မိမိဆုိခ်င္၏။ အဘယ့္ေၾကာင့္ဤသုိ႔ ေျပာႏုိင္သနည္း။ အေၾကာင္းကား ျမတ္ဗုဒၶသည္ သူကုိယ္တုိင္ လူသားျဖစ္၍ ဘုရားအျဖစ္ ၄၅ ႏွစ္အတြင္းတြင္ ၄၄ ဝါတိတိ လူ႔ျပည္တြင္ လူသားမ်ားအားဦးစားေပး ေဟာၾကားေတာ္မူ၍ တစ္ဝါသာလွ်င္ တာဝတိ ံသာနတ္ျပည္၌ တရားေဟာေတာ္မူေသာေၾကာင့္တည္း။
ဤအခ်က္ကုိေထာက္ဆလွ်င္ပင္ လူသားသည္ ဤကမၻာ ဤစၾကာဝဠာတြင္ အလြန္အေရးပါသူျဖစ္ေၾကာင္း၊ လူသားမ်ားသာ ေကာင္းလွ်င္ ကမၻာသည္လည္း ေအးခ်မ္းေနမည္ျဖစ္ေၾကာင္း၊ လူသားမ်ားသာမက သဘာဝပတ္ဝန္းက်င္ သဘာဝေတာရုိင္းတိရစၦာန္မ်ား ပ်က္ဆီးဆုံးရႈံးမႈ ျပႆနာမ်ားလည္း ကင္းေဝးသြားမည္မွာ အမွန္ပင္ျဖစ္ေၾကာင္း၊ လူႏွင့္ဆက္စပ္ပတ္သက္သမွ် အရာရာသည္
 ေျပလည္သြားမည္မွာ ေျမၾကီးလက္ခတ္မလြဲပင္ျဖစ္ေၾကာင္းမွာ ထင္ရွားလွ၏။  လူသားဘဝ၏ မည္သည့္ အေျခအေန မည္သည့္ရႈေထာင့္ မည္သည့္ျဖစ္ရပ္ မည္သည့္ေခတ္ကာလ မည္သည့္ေဒသ မည္သည့္လူမ်ိဴးမဆုိ လက္ေတြ႔က်င့္သုံးလွ်င္ က်င့္သုံးသေလာက္ လက္ငင္းဒိ႒ ေကာင္းက်ိဴးေပးႏုိင္သည့္ သဘာဝဓမၼမ်ားျဖစ္၏။ ဆုိလုိသည္မွာ လူသား၏ ရႈပ္ေထြးက်ယ္ျပန္႔လွေသာ
 ေရာင္စုံျပႆနာမ်ားသည္ ျမတ္ဗုဒၶ၏ ဓမၼေဆးမ်ားကုိ သက္ဆုိင္ရာ ေရာဂါ (ျပႆနာ) အေျခအေနအလိုက္  လူသားကုိယ္တုိင္ ေသာက္သုံးပါက (က်င့္သုံး) မုခ် ေျပလည္ ေအးျငိမ္းႏုိင္ေၾကာင္း သိေစလုိရင္းျဖစ္ပါ၏။

       ယခု မိမိတင္ျပလုိသည့္ အေၾကာင္းအရာကုိ ဆက္ပါမည္။
 ျဗဟၼစုိရ္တရားေလးပါဟူသည္ ေမတၱာ ကရုဏာ မုဒိတာ ဥေပကၡာ ေလးပါးပင္ျဖစ္၏။ ထုိေလးပါတြင္ ေမတၱာကုိ ေမတၱာႏွင့္ပတ္သက္၍ မိမိစြမ္းသမွ် တင္ျပပါမည္။ ေမတၱာတရားႏွင့္ပတ္သက္၍ လူတုိ႔၏ အဆင့္အလႊာအလုိက္ အမ်ိဴးမ်ိဴး အဓိပၸယ္ဖြင့္ဆုိၾက ေရးသားၾက၏။ အခ်ိဳ႔ဆုိလွ်င္ မူရင္းေဝါဟာရ၏ဆုိလုိရင္း အဓိပၸါယ္ႏွင့္ လုံးဝကြဲျပားျခားသည္အထိ ေျပာဆုိေရးသားေနသည္မ်ားကုိလည္း မိမိ ၾကားဖူး ဖတ္ဖူးပါ၏။ ထုိ႔ေၾကာင့္ ဤေနရာ၌ ေမတၱာဟူေသာေဝါဟာရ၏ မူရင္းအဓိပၸါယ္ေပၚလြင္ထင္ရွားေစရန္ အနည္းငယ္ခ်ဲ႔ထြင္ေရးသားပါမည္။

         ေမတၱာဟူေသာေဝါဟာရကုိ  Oxford English Dictionary တြင္ Love, affection > a strong feeling of deep affection for sb/sth, especially a member of your family or a friend. ထုိ႔ျပင္ Love ကုိ အဓိပၸါယ္တူစကားလုံးမ်ားျဖင့္ဖြင့္ဆုိရာတြင္ Love means warm affection, attachment, affectionate devotion etc..ဟူသတတ္။ အဓိပၸါယ္မွာ ခ်စ္ျခင္းေမတၱာဟူသည္ တစ္စုံတစ္ေယာက္အား (သုိ႔) တစ္စုံတစ္ခုအား နစ္နစ္ေနာေနာစြဲလမ္္းသည့္ ျပင္းျပေသာ စိတ္ခံစားခ်က္ဟူသတဲ့။
အထူးသျဖင့္ မိမိ၏ မိသားစု (သုိ႔) သူငယ္ခ်င္းကုိ ခ်စ္ျခင္းဟုဖြင့္ဆုိသတတ္။ အဓိပၸါယ္တူထပ္ဖြင့္ရာမွာေတာ့ အခ်စ္ေမတၱာဟူသည္ ေႏြးေထြးေသာ ခ်စ္ခင္မႈ၊ တြယ္တာမႈ၊ တြယ္တာခ်စ္ခင္ေသာ ေပးဆပ္မႈ စသည္တဲ့။ ဤသည့္ဖြင့္ဆုိခ်က္သည္ ဗုဒၶဓမၼတြင္လာရွိသည့္ ေမတၱာ၏အဓိပၸါယ္ႏွင့္ လုံးဝမတူေခ်။ ကြာျခားလွ၏။ အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း။ အဂၤလိပ္ေဝါဟာရတြင္ ေမတၱာဟူေသာပါဠိေဝါဟာရႏွင့္ တုိက္ရုိက္အဆင့္တူညီသည့္ ေဝါဟာရမရွိေသာေၾကာင့္တည္း။ အမွန္စင္စစ္ ပါဠိစာေပမွလာသည့္ ေမတၱာ၏ အဓိပၸါယ္သည္ ရယူပုိင္ဆုိင္လုိမႈအလ်ဥ္းမရွိဘဲ လူ႔ေလာကၾကီး၏ သာယာဖြံ႔ျဖိဴးေရး၊ ေအးခ်မ္းေရးအတြက္ ကုိယ္က်ိဴးစီးပြါးကုိ စြန္႔လႊတ္ကာ အကူအညီေပးလုိမႈဟူေသာ ျဖဴစင္ျမင့္ျမတ္သည့္ ကုသုိလ္ဆႏၵသက္သက္သာလွ်င္ျဖစ္၏။ ဤခ်စ္ေမတၱာတရားသည္ ခ်စ္လုိသူကုိသာေရြးေကာက္ခ်စ္၍ မခ်စ္လုိသူမ်ားကုိ ပယ္ထုတ္ပစ္ေသာ အဂတိသေဘာသက္ေရာက္သည့္ ေမတၱာမ်ိဴးလည္းမဟုတ္ေခ်။ အကယ္၍ သင္သည္ သင္ႏွင့္အကြ်မ္းဝင္ေသာ သင္လုိလားေသာ သူမ်ားကုိသာေရြးေကာက္၍ခ်စ္ျပီးလွ်င္ မလုိလားသူမ်ားကုိ ပယ္ထုတ္ထားပါက သင့္ထံတြင္ ပိဋကတ္စာေပမွဆုိလုိသည့္ ေမတၱာမရွိေသးေၾကာင္းနားလည္ထားသင့္၏။

         ထုိ႔ျပင္ ေမတၱာဟူသည္ ညီရင္းအကုိပမာခ်စ္ခင္သည့္ စိတ္ခံစားခ်က္သက္သက္မွ်မဟုတ္မူဘဲ လူသားအားလုံးအတြက္ က်င့္ဘုိ႔ရန္ေဟာၾကားထားေသာ မူလအေျခခံ သေဘာတရား
လည္းျဖစ္၏။ ေကာင္းက်ိဴးလုိလားသည့္ အေတြးစိတ္ကူးသက္သက္မွ်မဟုတ္မူဘဲ အားလုံးအတြက္ ရက္ေရာေသာ ေပးဆပ္မႈမ်ားႏွင့္ တက္ၾကြေသာ လက္ေတြ႔ပါဝင္ေဆာင္ရြက္မႈလည္းျဖစ္၏။ ေမတၱာသည္ အရပ္ေဒသတုိင္းမွ သတၱဝါတုိင္းအား ေအးလွ်င္ေႏြးေစ၏။ ပူလွ်င္ေအးေစ၏။
 ေျမေပၚ ေျမေအာက္ ေရေပၚ ေရေအာက္ ေလေပၚ ေလေအာက္
 ေကာင္းကင္ေပၚ ေကာင္းကင္ေအာက္တြင္ ေနထုိင္ၾကေသာ
သက္ရွိသတၱဝါအားလုံးအား အတုိႏွင့္အရွည္ အျဖဴႏွင့္အမည္း
အေဝးႏွင့္အနီး ရုပ္ဆုိးႏွင့္ရုပ္ေခ်ာ ဆင္းရဲႏွင့္ခ်မ္းသာ ပညာရွိႏွင့္ပညာမဲ့
အာဏာရွိႏွင့္အာဏာမဲ့ နိမ့္သူႏွင့္ျမင့္သူ အဖုိႏွင့္အမ ေကာင္းသူႏွင့္
မေကာင္းသူ အငယ္ႏွင့္အၾကီး အထက္ႏွင့္ေအာက္ ဘယ္အရာတစ္ခုကုိမွ်
မခြဲျခားဘဲ ေနရာတုိင္းမွ သတၱဝါတုိင္းအား မည္သည့္တုန္႔ျပန္ခ်က္ကုိမွ် မေမွ်ာ္ကုိးဘဲ
 တပ္မက္ေမာျခင္း ပူေလာင္ျပင္းျပစြာ လြမ္းဆြတ္ျခင္းတုိ႔လည္းအလ်ဥ္းမရွိသည့္
 ေပးဆပ္ျဖည့္ဆည္းေပးလုိေသာ အျဖဴထည္သက္သက္ စစ္မွန္သည့္ ဆႏၵသက္သက္သည္သာ ေမတၱာျဖစ္ေလ၏။

 ေလာကလူအမ်ားစုသည္ တြယ္တာမက္ေမာေသာ ေအာက္ေမ့တမ္းတေသာ စြဲလမ္းေသာ
ရာဂ (သို႔) တဏွာကုိ ေမတၱာဟု အထင္မွားတတ္ၾက၏။ ထုိ တြယ္တာ မက္ေမာေသာ ခ်စ္ေမတၱာသည္ အရမ္းခ်ိဴျမိန္သည္ဟု ထင္ရေသာ္လည္း လက္ေတြ႔တြင္ မီးကဲ့သုိ႔ပူေလာင္၏။ မီးထက္လည္းပုိ၍ ပူတတ္၏။  ဥပမာအားျဖင့္  တခဏအတြင္း ပြင့္လာေသာပန္းကေလးသည္ ေန၏ျပင္းျပေသာ အပူဒဏ္ သဘာဝရာသီဥတုႏွင့္ မီး၏အပူဒဏ္တုိ႔ႏွင့္ေတြ႔ၾကံဳရသည့္အခါ တခဏအတြင္းမွာပင္ ဒဏ္ရာဒဏ္ခ်က္မ်ားစြာျဖင့္ ညႈိးလွ်ျပီး ေၾကြက်ပ်က္ဆီးရသကဲ့သုိ႔ ထုိတပ္မက္ေမာေသာ
တဏွာအခ်စ္သည္ မိမိ္ဆႏၵႏွင့္မတုိက္ဆုိင္သည့္ အေျခအေနမ်ား ျဖစ္ရပ္မ်ားႏွင့္ၾကံဳေတြ႔ရသည့္အခါ ခ်က္ခ်င္းပင္ကြယ္ေပ်ာက္ကာ စိတ္ဆုိးၾက စိတ္ေကာက္ၾက ကြဲၾကကြာၾကေလေတာ့၏။
 ျမန္မာစကားပုံရွိ၏။ ခ်စ္ၾကျပန္ေတာ့လဲ အသဲစြဲ၊ မုန္းၾကျပန္ေတာ့လဲ အရုိးကြဲတဲ့။ အခ်စ္ၾကီးေတာ့ အမ်က္ၾကီးတဲ့။ ဤစကားပုံမ်ားသည္ တဏွာေပမ ခ်စ္ေမတၱာကုိသာ ရည္ညႊန္း၍ေပၚထြက္လာၾကျခင္းျဖစ္၏။ ထုိ႔ေၾကာင့္ တပ္မက္ေမာေသာ အခ်စ္ေမတၱာၾကီးေလေလ အမုန္းႏွင့္ နာက်င္ခံခက္မႈမ်ားလည္း ၾကီးမားေလေလပင္ျဖစ္၏။ အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း ဤခ်စ္ေမတၱာသည္ မီးႏွင့္တူ၍ အလြယ္တကူ အျမန္ပင္ေလာင္ကြ်မ္းပ်က္စီးေစႏုိင္ေသာေၾကာင့္တည္း။ ထုိ႔ျပင္ အခ်စ္အတြက္ ပူေလာင္ျခင္းသည္လည္း ေမတၱာစစ္၏ သေဘာလကၡဏာမဟုတ္၊ ေမတၱာစစ္၏ သေဘာလကၡဏာသည္ သန္႔စင္မႈႏွင့္ အင္အားကုိေပးႏုိင္ေသာေၾကာင့္ပင္ျဖစ္၏။ တဏွာခ်စ္သည္ ၾကမ္းတမ္း၏။ ပ်က္လြယ္၏။ မခုိင္မာေခ်။ ေမတၱာစစ္သည္ ဝါဂြမ္းကဲ့သုိ႔ႏူးညံ့၏။ သုိ႔ေသာ္ ခုိင္မာ၏။ က်စ္လစ္၏။

           အမုန္းတရား မနာလုိဝန္တုိမႈ ရက္စက္ၾကမ္းၾကဳတ္မႈ ရန္ျငိဴးထားမႈတုိ႔ကုိ
ပယ္သတ္ျပီးသည့္ေနာက္ သန္႔စင္ျမင့္ျမတ္သည့္ စိတ္ထားေၾကာင့္ ညစ္ေထးေနေသာ
လူမႈဝန္းက်င္ကုိ သန္႔ရွင္းစင္ၾကယ္ေစျခင္း၊  ေအးခ်မ္းမႈႏွင့္
 ေကာင္းက်ိဴးမ်ားျဖစ္ထြန္းလာေစသည့္သေဘာသည္ ေမတၱာစစ္ပင္ျဖစ္၏။
ထုိ႔ျပင္ ေမတၱာခ်စ္သည္ စိတ္ပုိင္းဆုိင္ရာ နာက်င္ခံစားခ်က္လည္းမရွိ၊
အတၱဆန္ေသာ ခ်စ္ေမတၱာမ်ိဴးလည္းမဟုတ္၊ နယ္စည္းလည္းမျခား၊
ကန္႔သတ္ခ်က္လည္းမပါ၊ စိတ္အေႏွာက္အယွက္ႏွင့္ ကသိကေအာက္ျဖစ္မႈေၾကာင့္ ပ်က္ျပားသြားသည္လည္းမဟုတ္။ အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း။ မည္သည့္တုန္႔ျပန္ခ်က္ကုိမွ် ေမွ်ာ္လင့္မထားေသာေၾကာင့္ပင္တည္း။

   ထုိ႔ျပင္ ေမတၱာသည္ တက္ၾကြသည့္ စြမ္းအင္လည္းျဖစ္၏။
 ေမတၱာစစ္ရွိသူ၏ လုပ္ရပ္တုိင္း အမူရာတုိင္းသည္ ေလာကလူသားမ်ားအား
အညစ္အေၾကးကင္းေသာ စိတ္ထားျဖင့္ အျမင့္မားဆုံးေသာ ေအာင္ျမင္မႈကုိရရွိေရး၊ ပူေလာင္မႈေသာကကုိ ေဖ်ေဖ်ာက္ေပးရန္ ပုိ၍ဆီေလ်ာ္ျပီး ပုိ၍ေခ်ာေမြ႔ေသာ လမ္းေၾကာင္းကုိျပေပးေရး၊ ပုိ၍လြယ္ကူေသာလမ္းကုိ ေဖါက္လုပ္ေပးေရး၊ ေကာင္းခ်ီးျပဳေပးေရး၊ ကူညီေဖးမေပးေရးတုိ႔သာလွ်င္ျဖစ္ေလ၏။

  ယခုတစ္ဖန္ ပုိ၍ထင္သာျမင္သာျဖစ္ေစရန္ ေမတၱာကုိေဒါသႏွင့္ယွဥ္၍တင္ျပပါမည္။
 ေဒါသသည္ အက်ဥ္းက်ေစ၏။ ေမတၱာသည္ လြတ္လပ္ေစ၏။
 ေဒါသသည္ အခြင့္အေရးကင္း၏။ ေမတၱာသည္ အခြင့္အေရးျပည့္၏။
 ေဒါသသည္ ေနာင္တတရားကုိသယ္ေဆာင္လာ၏။ ေမတၱာသည္ ျငိမ္းခ်မ္းမႈကုိ သယ္ေဆာင္လာ၏။ ေဒါသသည္ စိတ္အေႏွာက္အယွက္ျဖစ္ေစ၏။ ေမတၱာသည္ စိတ္ကုိေအးခ်မ္းတည္ျငိမ္ေစ၏။ ေဒါသသည္ ကြဲျပားေစ၏။ ေမတၱာသည္ စည္းလုံးညီညြတ္ေစ၏။ ေဒါသသည္ ၾကမ္းတမ္းေစ၏။ ေမတၱာသည္ ႏူးည့ံေစ၏။
 ေဒါသသည္ ဆူးေျငာင့္ခလုတ္ အဟန္႔အတားျဖစ္၏။ ေမတၱာသည္ အကူအညီျဖစ္၏။
အခ်ဳပ္အားျဖင့္ ေမတၱာသည္ သက္ရွိသက္မဲ့ အရာရာအတြက္ နယ္စည္းမျခား ပုဂၢိဳလ္မခြဲဘဲ ေကာင္းက်ိဴးမွန္သမွ်ကုိ ျဖစ္ေစႏုိင္ေသာသေဘာပင္ျဖစ္၏။
(ဆက္လက္တင္ျပပါမည္)

ဗုဒၶဓမၼႏွင့္ လူ႔အခြင့္အေရး (၈) သီလကုိ လူ႔အခြင့္အေရးျဖင့္ခ်ဥ္းကပ္ျခင္း

ျမတ္ဗုဒၶေဟာၾကားေတာ္မူခဲ့ေသာ ဓမၼကၡႏၶာေပါင္း ရွစ္ေသာင္းေလးေထာင္ သုိ႔မဟုတ္ ပိဋကတ္သုံးပုံ သုိ႔မဟုတ္ နိကာယ္ငါးရပ္ကုိ အက်ဥ္းခ်ဳပ္လုိက္ေသာအခါ ၁။ သီလ၊ ၂။ သမာဓိ၊ ၃။ ပညာ ဟူ၍ အႏွစ္သုံးပါးသာရေလ၏။ ဤအႏွစ္ သုံးပါးကုိက်င့္သုံးသူတုိ႔၏ အတုိင္းအတာအေလ်ာက္ လူ႔တန္ဘုိးသည္လည္း ကြာျခား၏။ အဆင့္အတန္းလည္းကြဲျပားသြားေလ၏။ သီလ နဲနဲရွိက လူ႔တန္ဘုိးနဲနဲရွိ၏။ အဆင့္နဲနဲျမင့္၏။ နဲနဲ ေလးစားထုိက္၏။ လူမႈေလာကအတြက္ နဲနဲအားကုိးေလာက္၏။ သီလမ်ားမ်ားရွိက လူ႔တန္ဘုိ္း မ်ားမ်ားရွိ၏။ ျမင့္၏။ ျမတ္၏။ ပုိ၍ေလးစားထုိက္၏။ လူမႈေလာကအတြက္ ပုိ၍မ်ားမ်ား အားကုိးေလာက္၏။ ကုိယ္က်င့္သီလလုံးဝမရွိပါက တန္ဘုိးမဲ့၏။ မေလးစားထုိက္။ ေလာကအတြက္ အားမကုိးေလာက္။ အမွန္စင္စစ္ ကုိယ္က်င့္သီလ ကင္းမဲ့သူသည္ ေလာကအတြက္ အႏၱရာယ္မ်ား၏။ ထုိသီလကင္းမဲ့သူအဖုိ႔ လူ႔အခြင့္အေရးကုိလည္း အခ်ိန္မေရြးခ်ိဴးေဖာက္ႏုိင္သလုိ ဥပေဒေရးရာ လူမႈေရးရာ စေသာ အေရးအရာတုိ႔တြင္လည္း ခ်ိဴးေဖာက္ႏုိင္ေသာ အလားအလာသည္ အျမဲတေစ ကိန္းဝပ္ေနေလ၏။ အခြင့္သာလွ်င္ သာသလုိ ခ်ိဴးေဖာက္ေလေတာ့၏။ ဘာအတြက္ကုိမွ် မယုံၾကည္ရေတာ့။ အားမကုိးထုိက္ေတာ့ေပ။ ထုိ႔ေၾကာင့္ လူတစ္ေယာက္၏ တန္ဘုိးႏွင့္ လူသားအရင္းအျမစ္ကုိအကဲျဖတ္ရာတြင္ ကုိယ္က်င့္သီလသည္ မျဖစ္မေနပါဝင္သတ္မွတ္ရမည့္ စံတစ္ခုပင္ျဖစ္၏။ ထုိ႔ေၾကာင့္ပင္ ကုိယ္က်င့္သီလေကာင္းေသာ ေခါင္းေဆာင္မ်ားသည္ သမုိင္းတြင္ အျမဲတန္းလွပခုိင္မာစြာေနရာယူထားေလ့ရွိသည္ကုိေတြ႔ရမည္ျဖစ္၏။
   
            ထုိ႔အတူ သမာဓိ၏ အတုိင္းအတာအေလ်ာက္ လူ႔အဆင့္အတန္းႏွင့္ တန္ဘုိးသည္လည္းကြာျခားပါ၏။ ပညာ ျမင့္လွ်င္ျမင့္သေလာက္ နိမ့္လွ်င္လည္းနိမ့္သည့္အေလ်ာက္ တန္ဘုိးႏွင့္ အဆင့္အတန္းကြာျခားေလေတာ့၏။ ဤေနရာ၌ ပညာဟူသည္ တကၠသုိလ္တစ္ခုခုမွ ေပးအပ္လုိက္သည့္ ဘီေအ အမ္ေအ ပါရဂူဘြဲ႔စေသာ ပညာကုိမဆုိလုိပါ။ သီလႏွင့္ သမာဓိကုိ အေျခခံ၍ ထုိးထြင္းသိျမင္လာေသာ ယထာဘူတဥာဏ္ပညာကုိသာဆုိလုိပါ၏။ ေလာကတကၠသုိလ္မ်ားမွ စစ္မွန္ထုိက္တန္စြာ ရရွိလာေသာ ပညာေရးဘြ႔ဲေသာ္မွ လူမႈေလာကအတြက္ အသုံးတည့္လွ်င္ လုိအပ္လွ်င္ တန္ဘုိးရွိသည္ဆုိလွ်င္ သီလႏွင့္သမာဓိကုိ အေျခခံ၍ ထုိးထြင္းသိျမင္လာေသာ ယထာဘူတဥာဏ္ပညာသည္ ကမၻာေလာကအတြက္ အဘယ္မွာလွ်င္အသုံးမတည့္ဘဲ ရွိမည္နည္း။ ကမၻာေလာကအတြက္ အဘယ္မွာလွ်င္ တန္ဘုိးမၾကီးဘဲရွိမည္နည္း။ ပုိ၍ပင္အသုံးတည့္ေၾကာင္း ပုိ၍ပင္လုိအပ္ေၾကာင္း  တန္ဘုုိးအၾကီးဆုံးျဖစ္ေၾကာင္း အျမင့္ျမတ္ဆုံးျဖစ္ေၾကာင္း အထူးေျပာဖြယ္ပင္မလုိေတာ့ေခ်။ ဤေနရာ၌ မိမိသည္ ငါးပါးသီလမွ်ေလာက္ကုိသာ ထင္သာျမင္သာေအာင္ ခ်ဥ္းကပ္ပါမည္။ ရွစ္ပါးသီလ ဆယ္ပါးသီလစေသာ ျမင့္မားသည့္ သီလမ်ားကုိ မခ်ဥ္းကပ္လုိပါ။ အေၾကာင္းမွာ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ လူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္းပါ အပုိဒ္အားလုံးသည္ ထုိရွစ္ပါးသီလႏွင့္ ဆယ္ပါးသီလတုိ႔ေလာက္အထိ မျမင့္မားေသာေၾကာင့္ပင္တည္း။ ထုိ႔ျပင္ သမာဓိႏွင့္ ပညာတုိ႔ျဖင့္လည္း ဤေနရာ၌ မခ်ဥ္းကပ္ပါ။ အေၾကာင္းမွာ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ လူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္းပါ စာပုိဒ္အားလုံး၏ အဓိပၸါယ္သည္ ဗုဒၶဓမၼတြင္လာရွိသည့္ သမာဓိႏွင့္ပညာတရားတုိ႔၏ အဓိပၸါယ္ကုိ မမီႏုိင္ေသာေၾကာင့္ပင္ျဖစ္ပါ၏။

            သုိ႔ဆုိလွ်င္ သီလ၏ အဓိပၸါယ္သည္ ဘာျဖစ္သနည္း။ သီလ ဟူသည္ ကုိယ္ႏွင့္ႏႈတ္ကုိ ေစာင့္စည္း ထိန္းသိမ္းျခင္းပင္တည္း။ မိမိေရာ သူတပါး ႏွစ္ဦးသားတုိ႔ကုိ ထိခုိက္ေစမည့္ ကုိယ္ခႏၶာျဖင့္ျပဳလုပ္ရသည့္ မေကာင္းေသာ ကာယကံလုပ္ရပ္မ်ားႏွင့္ ႏႈတ္ျဖင့္ေျပာဆုိရသည့္ မေကာင္းေသာ ဝစီကံလုပ္ရပ္မ်ားမွ မလုပ္ျဖစ္ မေျပာျဖစ္ေအာင္ ေစာင့္စည္းျခင္း ထိန္းသိမ္းျခင္းတုိ႔သည္ သီလျဖစ္၏။ တနည္းဆုိေသာ္ ကုိယ္ျဖင့္ေကာင္းေအာင္က်င့္ရသည့္ ကုိယ္က်င့္တရားႏွင့္ ႏႈတ္ျဖင့္ေကာင္းေအာင္ က်င့္ရသည့္ ႏႈတ္က်င့္တရားတုိ႔သည္ သီလပင္ျဖစ္၏။ ဗုဒၶဓမၼတြင္လာရွိသည့္ သီလမ်ားစြာတု႔ိတြင္ ငါးပါးသီလသည္ လူသားတုိ႔မျဖစ္မေနက်င့္ေဆာင္သင့္သည့္ လူသား၏မူလဘူတ ကုိယ္က်င့္ႏွင့္ႏႈတ္က်င့္မ်ားျဖစ္၏။ တစ္ဖန္ ထုိငါးပါးသီလကုိ ထပ္မံ၍ ခ်ဳပ္ၾကည့္လုိက္ေသာအခါ
၁။ သမၼာဝါစာ= Right speech or perfect speech
၂။ သမၼာကမၼႏၱ= Right action or perfect action
၃။ သမၼာအာဇီဝ= Right livelihood or perfect livelihood ဟူ၍ သုံးမ်ိဴးသာျဖစ္၏။  ထုိတြင္ ပါဏာတိပါတ သိကၡာပုဒ္ (Abstaining from killing)၊ အဒိႏၷာဒါန သိကၡာပုဒ္ (Abstaining from stealing)ႏွင့္ ကာေမသုမိစၦာစာရ သိကၡာပုဒ္ (Abstaining from illegitimate sexual conduct) သုံးပုဒ္တုိ႔သည္ သမၼာကမၼႏၱဟူသည့္ ကုိယ္ျဖင့္ ေကာင္းမြန္ျပည့္စုံေအာင္က်င့္ျခင္း လုိက္နာေစာင့္ထိန္းျခင္း စာရင္းတြင္ပါဝင္၏။ ထုိ႔ေၾကာင့္ သမၼာကမၼႏၱဟူသည့္ သီလမဂၢင္တစ္ပါးေလာက္ကုိမွ် က်င့္သုံးလွ်င္ပင္ ကမၻာ့ျငိမ္းခ်မ္းေရးသည္ အေတာ္အတန္ျပည့္စုံသေလာက္ျဖစ္ေနေပျပီ။ အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း။ ယေန႔ကမၻာတြင္ ျဖစ္ပြါးေနသည့္ လူ႔အခြင့္အေရးျပႆနာသည္ အဓိကအားျဖင့္ ဤကာယကံကုိယ္က်င့္တရားကင္းမဲ့မႈ၊ သမၼာကမၼႏၱ မျဖစ္မႈတုိ႔ေၾကာင့္သာ အျဖစ္မ်ားေသာေၾကာင့္ပင္တည္း။  ကမၻာ့လူသားမ်ား ဤသမၼာကမၼႏၱ သီလမဂၢင္ တစ္ပါးမွ်ကုိက်င့္လွ်င္ တုိက္ရုိက္အားျဖင့္ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ လူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္းပါ အပုိဒ္ ၃၊ အပုိဒ္ ၅၊ အပုိဒ္ ၆၊ အပုိဒ္ ၇၊ အပုိဒ္ ၉၊ အပုိဒ္ ၁၂၊ တုိ႔ကုိ က်င့္သုံးလုိက္နာျပီးသားျဖစ္ေတာ့၏။ အျခားက်န္ေသာ အပုိဒ္မ်ားကုိလည္း သြယ္ဝုိက္၍ လုိက္နာျပီးသားပင္ျဖစ္ေတာ့၏။

        ထုိ႔ျပင္ သမၼာဝါစာ= Right speech or perfect speech ဟူသည္ (က) မွန္ကန္ေသာေျပာဆုိမႈ = Speaking Truth၊ (ခ) အခ်င္းခ်င္း ညီညြတ္မႈကုိျဖစ္ေစေသာ စကားကုိေျပာဆုိမႈ = Words of unity which don't bring hatred and enmity among individuals၊ (ဂ) ယဥ္ေက်းသိမ္ေမြ႔ေသာ စကားကုိေျပာဆုိမႈ = Pleasant and gentle words၊ (ဃ) အဓိပၸါယ္ျပည့္ဝျပီး အသုံးတည့္ေသာ စကားကုိေျပာဆုိမႈ = Meaningful and useful talk တုိ႔ျဖစ္၏။ ဤသမၼာဝါစာ သီလမဂၢင္ကုိ က်င့္လွ်င္ ေစာင့္ထိန္းလွ်င္ တရားရုံးမ်ားတြင္မတရားအမႈဆင္ရင္ဆုိင္မႈမ်ား ဥပေဒေရးရာမတရားမႈကိစၥမ်ား အေထြေထြမတရားေသာ လိမ္လည္ေကာက္က်စ္ေသာ လူမႈကိစၥမ်ား အဂတိလုိက္စားျခင္းမ်ားႏွင့္ အက်င့္ပ်က္ျခစားမႈမ်ား လုံးဝကင္းေဝးသြားမည္မွာ အမွန္ပင္ျဖစ္၏။ ထုိ႔ျပင္ ဤသမၼာဝါစာ သီလမဂၢင္ကုိက်င့္သုံးလွ်င္ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ လူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္းပါ အပုိဒ္ ၁၀ ႏွင့္ အပုိဒ္ ၁၁ ကုိတုိက္ရုိက္အားျဖင့္လုိက္နာျပီးျဖစ္သလုိ က်န္ေသာ အပုိဒ္အားလုံးကုိလည္း သြယ္ဝုိက္၍ လုိက္နာျပီးျဖစ္ေလေတာ့၏။

        တဖန္ သမၼာအာဇီဝ = Right livelihood or perfect livelihood ဟူသည္ မိမိႏွင့္သူတပါး ႏွစ္ဦးႏွစ္ဖက္စလုံးအတြက္ မထိခုိက္မနစ္နာေစႏုိင္ေသာ တရားမွ်တ မွန္ကန္ေသာ အလုပ္အကုိင္မ်ားျဖင့္ ဘဝကုိတည္ေဆာက္ရမည္၊ ေနထုိင္ရွင္သန္ က်င့္သုံးရမည္ဟု ဆုိလုိ၏။ ဗုဒၶဓမၼကုိလုိက္နာက်င့္သုံးေသာ လူတစ္ေယာက္သည္ အဓိကအားျဖင့္ ေအာက္ပါ လုပ္ငန္းမ်ားျဖင့္ အသက္ေမြးဝမ္းေက်ာင္းမႈ မျပဳသင့္ေပ။ (က) သတၳဝါဏိဇၨ၊ လက္နက္ကူးသန္းေရာင္းဝယ္မႈ = Trading in arms ၊ (ခ) သတၱဝါဏိဇၨ၊ လူကုန္ကူးသန္းေရာင္းဝယ္မႈအပါအဝင္ သက္ရွိသတၱဝါမ်ားကုိ ကူးသန္းေရာင္းဝယ္မႈ = Trading in living beings ၊ (ဂ) မဇၨဝါဏိဇၨ၊ အရက္ေသစာႏွင့္ မူးယဇ္ေဆးဝါး ကူးသန္းေရာင္းဝယ္မႈ = Trading in alcoholic drinks and drugs ၊ (ဃ) မံသဝါဏိဇၨ၊ အသားစားသတၱဝါမ်ား ေမြးျမဴျခင္း ကူးသန္းေရာင္းဝယ္ျခင္း = Trading in slaughtering ၊ (င) ဝိသဝါဏိဇၨ၊ သတၱဝါအမ်ားေသေၾကပ်က္ဆီးေစႏုိင္ေသာ အဆိပ္မ်ားကူးသန္းေရာင္းဝယ္မႈ = Trading in poison တုိ႔ျဖစ္၏။ အထက္ပါ အခ်က္ငါးခ်က္ကုိေရွာင္ၾကဥ္သည့္ သမၼာအာဇီဝ သီလမဂၢင္ကုိလုိက္နာက်င့္သုံးလွ်င္လည္း ဤကမၻာတြင္ လူ႔အခြင့္အေရးျပႆနာမ်ားႏွင့္ အျခားျဖစ္ေပၚလာႏုိင္ေသာ လူမႈျပႆနာမ်ားမွကင္းေဝးကာ ျငိမ္းေအးမည္မွာ မုခ်ဆတ္ဆတ္ပင္ျဖစ္၏။ အဘယ့္ေၾကာင့္ဤသုိ႔ေျပာႏုိင္သနည္း။ အေၾကာင္းကား ယေန႔ကမၻာတြင္ျဖစ္ပ်က္ေနေသာ အေျခအေနႏွင့္ျဖစ္ရပ္အားလုံးသည္ ျမတ္ဗုဒၶေဖၚထုတ္ရွင္းျပေတာ္မူခဲ့ေသာ သီလကုိသာ အေျခခံေနေသာေၾကာင့္ပင္တည္း။ ဤသမၼာအာဇီဝ သီလမဂၢင္ကုိက်င့္သုံးလွ်င္ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာလူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္းပါ အပုိဒ္ ၄ ကုိ တုိက္ရုိက္က်င့္သုံးရာေရာက္ျပီးလွ်င္ ၾကြင္းက်န္ေသာ အပုိဒ္အားလုံးတုိ႔ကုိ ႏြယ္၍ က်င့္သုံးျပီးသားျဖစ္ေလေတာ့၏။
     ဗုဒၶဓမၼရႈေထာင့္အရ ကမၻာ့ျငိမ္းခ်မ္းေရးႏွင့္ လူ႔အခြင့္အေရးျပႆနာမ်ားေျပလည္ေရးအတြက္ ဆုေတာင္းေနရုံမွ်ျဖင့္ လုံးဝမေျပလည္ႏုိင္ပါ။ ဆုေတာင္းေသာေၾကာင့္လည္း မည္သည့္ တန္ခုိးရွင္ မည္သည့္ဘုရားရွင္ကမွ ေျပလည္ေအာင္ စြမ္းေဆာင္ေပးမည္မဟုတ္ပါ။ အမွန္စင္စစ္ လူသား၏ျပႆနာမွန္သမွ်ကုိ ေျပလည္ျငိမ္းခ်မ္းသြားေစရန္ လူသားကသာ ေျဖရွင္းႏုိင္မည္ျဖစ္ပါ၏။ ထုိသုိ႔ေျပလည္ေအးခ်မ္းေရးအတြက္ လူသားမ်ားကုိယ္တုိင္ အထက္ပါ သီလမဂၢင္သုံးပါးကုိ က်င့္သုံးဘုိ႔လုိအပ္ပါ၏။ အထက္ပါ သီလမဂၢင္သုံးပါးကုိသာ မက်င့္သုံးလွ်င္ စားပြဲဝုိင္းတြင္ အၾကိမ္ေပါင္းမည္မွ်ပင္ေဆြးေႏြးအေျဖရွာရွာ လုံးဝေျပလည္ ေအးျငိမ္းသြားမည္မဟုတ္ေပ။    ယခုမိမိရွင္းျပခဲ့သည္တုိ႔မွာ နားလည္လြယ္ရုံအက်ဥ္းမွ်သာျဖစ္ပါ၏။ ဤမွ်ရွင္းျပလုိက္လွ်င္ စာဖတ္သူသည္ အပ္က် မတ္က် ခ်ဲ႔ထြင္၍ နားလည္ႏုိင္ျပီျဖစ္ေသာေၾကာင့္ ဆင့္ပြါးအဓိပၸါယ္မ်ားကုိ မရွင္းျပေတာ့ပါ။                  
      ကမၻာသူကမၻာသားမ်ား သီလမဂၢင္မ်ားကုိ ကုိယ္စီက်င့္သုံးႏုိင္ၾက၍ လူ႔အခြင့္အေရးျပႆနာမ်ား ေျပလည္ေအးခ်မ္းၾကပါေစဟု ေမတၱာပုိ႔သလုိက္ပါ၏။ ( ဆက္လက္ေဖၚျပပါမည္ )
    

ဗုဒၶဓမၼႏွင့္လူ႔အခြင့္အေရး ( ၇ ) ဗုဒၶဝါဒ၏ လူသားအေပၚသေဘာထား

အသင္စာဖတ္သူသည္ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ လူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္းပါ အပုိဒ္ သုံးဆယ္လုံးကုိ ဖတ္ရႈျပီးေပျပီ။ ထုိအပုိဒ္ သုံးဆယ္လုံးသည္ အဓိကအားျဖင့္ ဘာကုိေဖၚညႊန္းပါသနည္း။ စာဖတ္သူကုိယ္တုိင္လည္း စဥ္းစားေစခ်င္ပါ၏။ မိမိစဥ္းစား သုံးသပ္မိသည္မ်ားကုိလည္း မိမိဥာဏ္မီသမွ် ေဖၚျပပါမည္။ အမွန္စင္စစ္ အထက္ပါ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ လူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္းပါ အပုိဒ္ သုံးဆယ္လုံးသည္
၁။ လူသား၏ မူလ ေမြးရာပါတန္ဘုိးႏွင့္ ဂုဏ္သိကၡာ
၂။ လူသားအခ်င္းခ်င္း ထားရွိရမည့္စိတ္ထားမ်ားႏွင့္
၃။  လူသားအခ်င္းခ်င္းအေပၚ လိုက္နာေစာင့္ထိန္းရမည့္ ကုိယ္က်င့္တရားမ်ားႏွင့္ တာဝန္မ်ား
ဤအခ်က္သုံးခ်က္ကုိသာလွ်င္ အဓိကအားျဖင့္ ေဖၚညႊန္းသည္ဟု မိမိေကာက္ခ်က္စြဲမိ၏။ တိတိက်က် ေျပာရလွ်င္ ျမတ္ဗုဒၶညႊန္ၾကားေဖၚျပေတာ္မူခဲ့ေသာ ငါးပါးသီလအဆင့္အထိ မမီေခ်။ ဆုိလုိသည္မွာ ငါးပါးသီလသည္ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာလူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္းထက္ အႏွစ္သာရအားျဖင့္ပုိမုိ၍ျမင့္မားျပီးလွ်င္ ငါးပါးသီလမွ်ကုိသာလုံျခံဳပါလွ်င္ လူမႈ ့ေလာကၾကီးတစ္ခုလုံး မလုိလားအပ္သည့္ လူမႈ ့ျပႆနာမ်ား ကင္းေဝးေနမည္မွာ အမွန္ပင္ျဖစ္ေလ၏။ လူ႔အခြင့္အေရးဟူေသာစကားလုံးႏွင့္ လႈပ္ရွားမႈတုိ႔သည္လည္း အဆုိပါ အခ်က္တုိ႔ကုိ လုိက္နာမႈ ့မရွိၾကေသာေၾကာင့္သာလွ်င္ ေပၚေပါက္လာျခင္းပင္ျဖစ္၏။ အထက္ပါအခ်က္သုံးခ်က္ကုိသာ လူသားမ်ားလုိက္နာ က်င့္သုံး ေစာင့္ထိန္းခဲ့ၾကပါက လူ႔အခြင့္အေရးျပႆနာသည္ ေပၚေပါက္လာစရာ အေၾကာင္းမရိွေခ်။ အထက္ပါ အခ်က္သုံးခ်က္တြင္ နံပါတ္တစ္ျဖစ္သည့္ လူသား၏ မူလေမြးရာပါ တန္ဘုိးႏွင့္ ဂုဏ္သိကၡာအေၾကာင္းကုိ ဦးစြာတင္ျပလုိပါ၏။ ဤကမၻာေပၚဝယ္ရွိၾကေသာ ဘာသာတရားမ်ားအနက္ ဗုဒၶဝါဒ၏ လူသားအေပၚထားရွိသည့္ သေဘာထားသည္အလြန္ထူးျခားလွ၏။ အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း။ ဗုဒၶဝါဒအရ လူသားတစ္ေယာက္အျဖစ္ ေမြးဖြားလာဘုိ႔အေရးသည္ အလြန္တရာခက္ခဲျပီးလွ်င္ လူသားဘဝကုိ ရရွိျခင္းသည္လည္း တန္ဘုိးအရွိဆုံးေသာ အခြင့္အေရးကုိ ရရွိျခင္းပင္ျဖစ္၏ဟု လက္ခံထားေသာေၾကာင့္ပင္တည္း။ ထုိ႔ေၾကာင့္ ဗုဒၶဝဂၢ ဧရကပတၱနာဂရာဇဝတၳဳ ဓမၼပဒ၌ ဘုရားရွင္ဤသုိ႔ ေဟာေတာ္မူ၏။
ကိေစၦာ မႏုႆပဋိလာေဘာ၊ ကိစၦံ မစၦာန ဇီဝိတံ။ ကိစၦံ သဒၶမၼသဝနံ၊ ကိေစၦာ ဗုဒၶါန မုပၸါေဒါ။
အဓိပၸါယ္မွာ လူသားအျဖစ္ကုိရျခင္းသည္ ခဲယဥ္း၏။ လူသားတုိ႔၏ အသက္ရွည္စြာ ေနရျခင္းသည္လည္းခဲယဥ္း၏။ သူေတာ္ေကာင္းတရားကုိ ၾကားနာရဘုိ႔ရန္ ခဲယဥ္း၏။ ဘုရားအျဖစ္ သုိ႔မဟုတ္ ဘုရားျဖစ္ရာကာလကုိ ရဘုိ႔ရန္ခဲယဥ္း၏ ဟူ၍ျဖစ္၏။ ဤ ေနရာ၌ အဓိကေျပာလုိသည္မွာ ကိေစၦာ မႏုႆပဋိလာေဘာ၊ လူသားအျဖစ္ကုိရျခင္းသည္ ခဲယဥ္း၏ ဟူေသာစကားပင္ျဖစ္၏။ လူ႔ဘဝကုိ လြယ္လြယ္ရသည္မဟုတ္၊ အလြန္ရခဲ၏၊ အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း လူသားဘဝသည္ အလြန္တန္ဘုိးရွိေသာေၾကာင့္ပင္တည္း။ သံယုတၱနိကာယ္ ပါဏသုတ္တြင္လည္း သမုဒၵရာေအာက္ေျခတြင္ ေနထုိင္ေသာ မ်က္လုံးတစ္ဖက္ကန္းေနသည့္ လိပ္တစ္ေကာင္သည္ ႏွစ္ေပါင္းတစ္ရာၾကာမွ ေကာင္းကင္ကုိၾကည့္ဘုိ႔ရန္ အေပၚသုိ႔တက္လာသည့္အခါ သမုဒၵရာတြင္ေမ်ာေနေသာ ထမ္းပုိးတုံးမွ အေပါက္ႏွင့္စြပ္မိဘုိ႔ရန္ ခက္ခဲသကဲ့သုိ႔ ထုိ႔အတူ လူသားအျဖစ္ကုိလည္း ရရွိဘုိ႔ရန္မွာ အလြန္ပင္ခက္ခဲေၾကာင္း ျမတ္ဗုဒၶေဟာေတာ္မူပါ၏။ ထုိ႔ေၾကာင့္ပင္ ျမတ္ဗုဒၶသည္ ယဥ္ေက်းမႈ ဓေလ့ထုံးစံ ေနရာေဒသ ႏုိင္ငံ အသားအေရာင္ ေယာက်ာ္းမိန္းမ စသည္ျဖင့္ အေပၚယံအသြင္သဏၭာန္အားျဖင့္ မည္မွ်ပင္ မ်ားျပားစြာကြဲျပားျခားနားေနေစကာမူ လူသားအားလုံးကုိ တန္းတူရည္တူ တန္ဘုိးထားလွ်က္ ကရုဏာထားေမတၱာပြါးရမည္ျဖစ္ေၾကာင္း သင္ၾကားဆုံးမေတာ္မူ၏။ ထုိ႔ျပင္ ေမတၱသုတ္၌လည္း မာတာ ယထာ နိယံ ပုတၱ၊ မာယုသာ ဧကပုတၱ မႏုရေကၡ။ ဧဝံပိ သဗၺဘူေတသု မာနသံ ဘာဝေယ အပရိမာဏံ ဟုေဟာ္ေတာ္မူ၏။ အဓိပၸါယ္မွာ မိခင္သည္ မိမိ၏တစ္ဦးတည္းေသာသားကုိ အသက္တမွ် တန္ဘုိးထားေစာင့္ေရွာက္သကဲ့သုိ႔ ထုိ႔အတူ လူသားအားလုံးသည္လည္း တစ္ဦးေပၚတစ္ဦး ေလးစားတန္ဘုိးထားကာ သက္ရွိသတၱဝါ အားလုံးကုိေမတၱာပြါးမ်ားၾကရမည္ဟု ဆုိလုိ၏။ ထုိ႔ျပင္ ေမတၱာမပြါးႏုိင္ဘဲ ေဒါသအေလ်ာက္ သတ္ျဖတ္မိပါကလည္း သတၱဝါတုိ႔၏ တန္ဘုိးအသီးသီးအလုိက္ အျပစ္ရွိေၾကာင္းျမတ္ဗုဒၶ သင္ၾကားေပးေတာ္မူ၏။ သတၱဝါတုိ႔ကုိ သတ္ျဖတ္မႈေၾကာင့္ရရွိေသာအျပစ္ဒဏ္မ်ားတြင္ လူကုိသတ္သည့္ အျပစ္သည္ အၾကီးေလးဆုံးျဖစ္ပါ၏။ အထင္ရွား အလြယ္ကူဆုံးေသာသာဓက တစ္ခုကုိျပရလွ်င္ ရဟန္းတစ္ပါးသည္ ေသေစလုိေသာ ၾကံရြယ္ခ်က္ျဖင့္ လူကုိသတ္မိပါက ရဟန္းအျဖစ္မွေလွ်ာက်ေလေတာ့၏။ ပါရာဇိကက်ေလ၏။ ရဟန္းဘဝျဖင့္ ဆက္လက္၍ေနခြင့္မရွိေတာ့ေပ။ အယုတ္ဆုံးအားျဖင့္ လူရုပ္အသြင္သဏၭာန္မပီျပင္ေသးေသာ သေႏၶသားကုိ ပ်က္က်ေစရန္ ကုိယ္ဝန္ဖ်က္ေဆးေပးလွ်င္ပင္ ပါရာဇိကက်ေလေတာ့၏။ ရဟန္းတစ္ပါးအေနျဖင့္ မည္သည့္အေၾကာင္းေၾကာင့္မွ် လူကုိသတ္ခြင့္မရွိ၊ သတ္ဘုိ႔ရန္ နည္းလမ္းလည္းေပးခြင့္မရွိ၊ လူသားတစ္ေယာက္ ေသေစရန္ရည္ရြယ္၍ မည္သုိ႔ေသာ နည္းပရိယာယ္ကုိမွ် အသုံးျပဳခြင့္မရွိေပ။ အကယ္၍ လူကုိေသေစရန္ တနည္းနည္းျဖင့္ က်ဴးလြန္မိပါက ေနာက္ထပ္တစ္ဖန္ ရဟန္းျဖစ္ခ်င္၍ အၾကိမ္တစ္ရာ ကမၼဝါဖတ္၍ ရဟန္းခံေသာ္လည္း ရဟန္းအျဖစ္ကုိ မရႏုိင္ေတာ့။ အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း။ အလြန္တန္ဘုိးၾကီးလွေသာ လူသားဘဝကုိ ဆုံးရႈံးေအာင္ ျပဳမူျခင္းေၾကာင့္ပင္တည္း။ ျမတ္ဗုဒၶ၏ဓမၼသည္ လူသားကုိဤမွ်အထိတန္ဘုိးထား၏။ ေလးစား၏။
 
          ထုိ႔ျပင္ အသိဥာဏ္ပုိင္းအဆင့္အတန္းကုိ စဥ္းစားၾကည့္လွ်င္လည္း နိဗၺာန္ကုိ ဦးစြာ မ်က္ေမွာက္ျပဳလွ်က္ သိႏုိင္ နားလည္ႏုိင္သည္မွာ ဤကမၻာဝယ္ လူသားသာလွ်င္ျဖစ္၏။ နတ္လည္းမဟုတ္၊ ျဗဟၼာလည္းမဟုတ္၊ တိရစၦာန္ဆုိလွ်င္ ပုိလုိ႔ပင္ေဝးေလစြ။ နိဗၺာန္ဟူသည္ ဒႆနဆုိင္ရာရုပ္လြန္ပညာရပ္မဟုတ္ေခ်။ ျမတ္ဗုဒၶသင္ၾကားေတာ္မူသည့္အတုိင္း အမွန္တကယ္လုိက္နာက်င့္သုံးလွ်င္ ကုိယ္တုိင္ကုိယ္က် မဂ္ပညာ ဖုိလ္ပညာတုိ႔ျဖင့္ သိႏုိင္ေသာ ဧကန္အရွိတရား ျဖစ္၏။ ထုိနိဗၺာန္တရားကုိ မေရမတြက္ႏုိင္ေသာသက္ရွိသတၱဝါမ်ားထဲတြင္ လူသားသည္သာ အဦးဆုံးသိခဲ့၏။  ထုိ႔ေၾကာင့္ ဗုဒၶဓမၼအရ လူသားသည္ ေမြးရာပါအားျဖင့္ ဂုဏ္သိကၡာျမင့္၏၊ တင့္၏။ အျခားသတၱဝါမ်ားထက္ အသိဥာဏ္လည္းျမင့္၏။ ေမြးရာပါ အျပစ္ကင္းစင္၏။ ဘာအျပစ္မွမပါဝင္။ တစ္ခ်ိဳ႔ဘာသာမ်ား၏ အဆုိအရ လူသားသည္ ေမြးရာပါအားျဖင့္ အျပစ္ပါလာ၏။ အျပစ္သားျဖစ္၏။ ထုိအျပစ္ကုိ ေျဖေဖ်ာက္၍ ကယ္တင္ေပးရန္ သက္ဆုိင္ရာ ဘုရားကုိ မ်က္ႏွာခ်ိဴေသြးကာ ဆုေတာင္းၾကရ၏။ ဗုဒၶဓမၼအရ လူသားသည္ ေမြးရာပါအားျဖင့္ပင္ ဂုဏ္တင့္၏။ ျမင့္၏။ ဥာဏ္ထက္၏။ အျပစ္ကင္းစင္၏။ မည္သုိ႔ေသာပုဂၢိဳလ္ကုိမွ် ဒူးေထာက္လက္ေျမွာက္၍ မ်က္ႏွာခ်ိဴေသြးကာ ဆုေတာင္းေနရန္မလုိေပ။ ထုိ႔ျပင္ လူသားသည္ အရာရာကုိ ဖန္တီးႏုိင္၏။ လူ႔ေလာကၾကီးတစ္ခုလုံးကုိ လူသားမ်ားသာ စိတ္တုိင္းက်ခ်ယ္လွယ္ေနႏုိင္ၾက၏။ အဘယ့္ေၾကာင့္နည္း။ လူသားသည္ မူလေမြးရာပါ အစြမ္းရွိေသာေၾကာင့္ပင္တည္း။  လူသားသည္သာ ကုိးကြယ္ရာ ဘုရားျဖစ္ႏုိင္၏။ လူသားမွတစ္ပါး မည္သည့္သက္ရွိသတၱဝါမွ် ဘုရားမျဖစ္ႏုိင္ေခ်။ ဗုဒၶဓမၼအရ လူသားသည္ အက်င့္ျမတ္ကုိ အမွန္တကယ္က်င့္လွ်င္ စာလုံးၾကီးျဖင့္ေပါင္းေသာ God ကလည္း လူသားကုိ ေလးစားရုိေသရွိခုိးရ၏။ စာလုံးေသးျဖင့္ေပါင္းေသာ gods မ်ားစြာတုိ႔သည္လည္း လူသားကုိ ေလးစားၾကရ၏။ လူသားသည္ God ႏွင့္ gods အားလုံးကုိ ရွိခုိးစရာမလုိ၊ သူတုိ႔ထံသုိ႔ဆုေတာင္းခံစရာမလုိ၊ ေမတၱာပြါးရန္သာလုိ႔၏။ လူသား၏တန္ဘုိးသည္ ဤမွ်အထိျမင့္မားလွ၏။  ဤကဲ့သုိ႔ ေမြးရာပါ လူသား၏ဂုဏ္သိကၡာကုိ အရွိအတုိင္း သဘာဝအတုိင္း ေဖၚထုတ္တင္ျပေပးေသာ ဘာသာတရား အဘယ္မွာလွ်င္ ရွိပါမည္နည္း။ ရွိလွ်င္လည္း ျပစမ္းပါေလာ့။ သိခ်င္လွပါ၏။
         
               အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာ လူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္း အပုိဒ္ (၁) တြင္ လူတုိင္းသည္ တူညီလြတ္လပ္ေသာ ဂုဏ္သိကၡာျဖင့္လည္းေကာင္း၊ တူညီလြတ္လပ္ေသာ အခြင့္အေရးမ်ားျဖင့္လည္းေကာင္း၊ ေမြးဖြားလာသူမ်ားျဖစ္သည္။ ထုိသူတုိ႔၌ ပုိင္းျခားေဝဘန္တတ္ေသာဥာဏ္ႏွင့္ က်င့္ဝတ္သိတတ္ေသာ စိတ္တုိ႔ရွိၾက၍ ထုိသူတုိ႔သည္ အခ်င္းခ်င္း ေမတၱာထား၍ ဆက္ဆံက်င့္သုံးသင့္၏ ဟု ျပ႒ာန္းထား၏။ ဤျပ႒ာန္းခ်က္ႏွင့္ ဗုဒၶဓမၼကုိ အသင္စာဖတ္သူ ႏႈိင္းယွဥ္ၾကည့္ သုံးသပ္ၾကည့္စမ္းပါေလာ့။ ဤေၾကျငာစာတမ္းသည္ ယေန႔ကမၻာ့လူသားမ်ားအတြက္ က်င့္သုံးထုိက္သည့္ အေျခခံမူတစ္ခုျဖစ္ပါ၏။ သုိ႔ေသာ္ ျမတ္ဗုဒၶသည္ ဤေၾကျငာစာတမ္းထက္ လူသား၏တန္ဘုိးႏွင့္ ဂုဏ္သိကၡာကုိ ႏွစ္ေပါင္း ၂၅၀၀ ေက်ာ္ေစာ၍ ၾကိဳတင္ကာ ေဖၚထုတ္တင္ျပခဲ့၏။ ထုိ႔ေၾကာင့္ ဗုဒၶဓမၼအရ လူသားသည္ တန္ဘုိးအျမင့္ဆုံးျဖစ္၏။ ဂုဏ္သိကၡာအျမင့္ဆုံးျဖစ္၏။ အလြတ္လပ္ဆုံးျဖစ္၏။ အသိဥာဏ္အျမင့္ဆုံးျဖစ္၏။ လူသားထက္ျမင့္ေသာ လူသားကကုိးကြယ္ရေသာ သက္ရွိသတၱဝါဟူ၍မရွိေခ်။ လူသားသည္ သက္ရွိသတၱဝါအားလုံးကုိ ေမတၱာတရား ကရုဏာတရား ကုိယ္က်င့္တရား တာဝန္ဝတၱရားတုိ႔ျဖင့္ ခ်ီးေျမွာက္ရန္သာတာဝန္ရွိေလ၏။

ဗုဒၶဓမၼႏွင့္လူ႔အခြင့္အေရး (၆) အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာလူ႔အခြင့္အေရးေၾကျငာစာတမ္းအပုိင္း (၃)

အပုိဒ္ ( ၂၁ )
(၁) လူတုိင္းတြင္ မိမိႏုိင္ငံ၏အုပ္ခ်ဳပ္ေရး၌ ကုိယ္တုိင္ျဖစ္ေစ၊ လြတ္လပ္စြာေရြးခ်ယ္လုိက္သည့္ ကိုယ္စားလွယ္မ်ားမွတစ္ဆင့္ျဖစ္ေစ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ႏုိင္ခြင့္ရွိသည္။
(၂) လူတုိင္းတြင္ မိမိ၏ႏုိင္ငံရွိ ျပည္သူ႔ဝန္ထမ္းအဖြဲ႔၌ ဝင္ေရာက္ႏုိင္ရန္ တူညီသည့္အခြင့္အေရးရွိသည္။
(၃) ျပည္သူျပည္သားတုိ႔၏ဆႏၵသည္ အုပ္ခ်ဳပ္မႈအာဏာ၏ အေျခခံျဖစ္ရမည္။ အဆုိပါဆႏၵကုိ အခ်ိန္ကာလပုိင္းျခားလွ်က္ စစ္မွန္ေသာေရြးေကာက္ပြဲမ်ားျဖင့္ ထင္ရွားေစရမည္။ ေရြးေကာက္ပြဲမ်ားတြင္လည္း လူတုိင္းအညီအမွ် ဆႏၵမဲေပးႏုိင္ခြင့္ရွိရမည့္အျပင္ ထုိေရြးေကာက္ပြဲမ်ားကုိ လွ်ိဳ႔ဝွက္မဲေပးစံနစ္ျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ အလားတူလြတ္လပ္ေသာ မဲေပးစံနစ္ျဖင့္ျဖစ္ေစ က်င္းပရမည္။

အပုိဒ္ ( ၂၂ )
လူတုိင္းတြင္ လူ႔အဖြဲ႔အစည္း၏ အဖြဲ႔ဝင္တစ္ဦးအေနႏွင့္ လူမႈေရးလုံျခံဳခြင့္ ရယူပုိင္ခြင့္ရွိသည့္အျပင္ ႏုိင္ငံေရးၾကိဴးပမ္းမႈျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ ႏုိင္ငံတကာပူးေပါင္းေဆာင္ရြက္မႈျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ ႏုိင္ငံအသီးသီး၏ ဖြဲ႔စည္းပုံႏွင့္လည္းေကာင္း၊ သယံဇာတအင္အားႏွင့္လည္းေကာင္း၊ ထုိလူ၏ဂုဏ္သိကၡာႏွင့္စရုိက္လကၡဏာ လြတ္လပ္စြာ တုိးတက္ျမင့္မားေရးအတြက္ မရွိမျဖစ္လုိအပ္ေသာ စီးပြါးေရး လူမႈေရးႏွင့္ယဥ္ေက်းမႈအခြင့္အေရးမ်ားကုိ သုံးစြဲပုိင္ခြင့္ရွိသည္။

အပုိဒ္ ( ၂၃ )
(၁) လူတုိင္းတြင္ အလုပ္လုပ္ရန္လည္းေကာင္း၊ မိမိႏွစ္သက္ရာ အသက္ေမြးမႈအလုပ္အကုိင္ကုိ လြတ္လပ္စြာေရြးခ်ယ္ရန္လည္းေကာင္း၊ တရားမွ်တ၍ လုပ္ေပ်ာ္ေသာအလုပ္ခြင္၏ အေျခအေနကုိရရွိရန္လည္းေကာင္း၊ အလုပ္လက္မဲ့ျဖစ္ရျခင္းမွ အကာအကြယ္ရရွိရန္လည္းေကာင္း အခြင့္အေရးရွိသည္။
(၂) လူတုိင္းတြင္ခြဲျခားျခင္းမခံရေစဘဲ တူညီေသာအလုပ္အတြက္ တူညီေသာအခေၾကးေငြ ရႏုိင္ခြင့္ရွိသည္။
(၃) အလုပ္လုပ္ကုိင္သည့္လူတုိင္းတြင္ မိမိႏွင့္မိမိ၏မိသားစုအတြက္ လူ႔ဂုဏ္သိကၡာႏွင့္ညီေအာင္ ေနထုိင္စားေသာက္ႏုိင္ရန္ စိတ္ခ်ေလာက္သည့္အျပင္ တရားမွ်တ၍လုပ္ေပ်ာ္သည့္ လစာေၾကးေငြရပုိင္ခြင့္ရွိသည္။ လုိအပ္ခဲ့လွ်င္ အျခားနည္းလမ္းမ်ားမွ လူမႈေရးအေထာက္အပံ့ကုိလည္း ထပ္မံ၍ရႏုိင္ခြင့္ရွိသည္။
(၄) လူတုိင္းတြင္ မိမိအက်ိဴးခံစားခြင့္ကုိ ကာကြယ္ရန္ အလုပ္သမားအစည္းအရုံးမ်ား ဖြဲ႔စည္းခြင့္၊ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ခြင့္ရွိသည္။

အပုိဒ္ ( ၂၄ )
လူတုိင္းတြင္ သင့္ျမတ္ေလ်ာ္ကန္စြာ ကန္႔သတ္ထားသည့္ အလုပ္လုပ္ခ်ိန္အျပင္ လစာႏွင့္တကြအခါအားေလ်ာ္စြာ သတ္မွတ္ထားသည့္ အလုပ္အားလပ္ရက္မ်ားပါဝင္သည့္ အနားယူခြင့္ႏွင့္အားလပ္ခြင့္ ခံစားပုိင္ခြင့္ရွိသည္။

အပုိဒ္ ( ၂၅ )
(၁) လူတုိင္းတြင္ မိမိႏွင့္တကြ မိမိ၏မိသားစုက်မၼာေရးႏွင့္တကြ ကိုယ္စိတ္ႏွစ္ျဖာ ေအးခ်မ္းစြာေနထုိင္ႏုိင္ေရးအတြက္ အစာအာဟာရ အဝတ္အထည္ ေနအိမ္ ေဆးဝါးအကူအညီႏွင့္ လုိအပ္သည့္လူမႈအေထာက္အပံ့မ်ားပါဝင္ေသာ သင့္ေတာ္ေလ်ာက္ပတ္သည့္လူမႈအဆင့္အတန္းကုိ ရယူခံစားခြင့္ရွိသည္။ ထုိ႔ျပင္ အလုပ္လက္မဲ့ျဖစ္ေသာအခါ၌ေသာ္လည္းေကာင္း၊ မက်န္းမမာျဖစ္ေသာအခါ၌ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ကုိယ္အဂၤါမစြမ္းမသန္ျဖစ္ေသာအခါ၌ေသာ္လည္းေကာင္း၊ မုဆုိးမျဖစ္ေသာအခါ၌ေသာ္လည္းေကာင္း၊ အသက္အရြယ္အုိးမင္းေသာအခါ၌ေသာ္လည္းေကာင္း၊ မိမိကုိယ္တုိင္က မတတ္ႏုိင္ေသာအေၾကာင္းေၾကာင့္ ဝမ္းစာရွာမွီးႏုိင္ေသာနည္းလမ္း မရွိေသာအခါ၌ေသာ္လည္းေကာင္း ေနထုိင္စားေသာက္ေရးအတြက္ လုံျခံဳစိတ္ခ်ရမႈအခြင့္အေရးရွိသည္။
(၂) သားသည္မိခင္မ်ားႏွင့္ကေလးမ်ားသည္ အထူးေစာင့္ေရွာက္ျခင္းႏွင့္အကူအညီေပးျခင္းကုိ ရခြင့္ရွိသည္။ ဥပေဒအရ ထိမ္းျမားျခင္းျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ အျခားနည္းျဖင့္ျဖစ္ေစ၊ ေမြးဖြားေသာကေလးအားလုံးသည္ တူညီေသာလူမႈကာကြယ္ေစာင့္ေရွာက္ေရးကုိ ရယူခံစားၾကရမည္။

အပုိဒ္ ( ၂၆ )
(၁) လူတုိင္းသည္ ပညာသင္ယူႏုိင္ခြင့္ရွိသည္။ အနည္းဆုံး မူလတန္းႏွင့္အေျခခံအဆင့္အတန္းမ်ားတြင္ ပညာသင္ၾကားေရးသည္အခမဲ့ျဖစ္ရမည္။ မူလတန္းပညာသည္ မသင္မေနရ ပညာျဖစ္ရမည္။ စက္မႈလက္မႈပညာႏွင့္ အသက္ေမြးမႈပညာမ်ားကုိ ေယဘုယ်အားျဖင့္ သင္ၾကားရယူႏုိင္ေစရမည္။ ထုိ႔ျပင္ အထက္တန္းပညာအတြက္ အရည္အခ်င္းကုိအေျခခံျပဳ၍ တူညီေသာအခြင့္အေရးရရွိေစရမည္။
(၂) ပညာသင္ၾကားေရးကုိ လူသားတုိ႔၏စရုိက္လကၡဏာ အျပည့္အဝတုိးတက္မႈအျပင္ လူ႔အခြင့္အေရးႏွင့္အေျခခံလြတ္လပ္ခြင့္ ရုိေသေလးစားမႈတုိ႔ကုိ ရွင္သန္ဖြံ႔ျဖိဴးလာေစရန္ရည္ရြယ္၍ သင္ၾကားေစရမည္။ ပညာသင္ၾကားေရးသည္ ႏုိင္ငံအားလုံးတုိ႔တြင္လည္းေကာင္း၊ လူမ်ိဴးစုမ်ားတြင္လည္းေကာင္း၊ ဘာသာေရးအသင္းအဖြဲ႔မ်ားတြင္လည္းေကာင္း၊ အခ်င္းခ်င္းနားလည္မႈသည္းခံမႈႏွင့္ခင္မင္ရင္းႏွီးမႈတုိ႔ကုိ အားေပးရမည္။ ထုိ႔ျပင္ ျငိမ္းခ်မ္းေရး တည္တ့ံေအာင္ ေဆာင္ရြက္ရန္အလုိ႔ငွာ ကုလသမဂၢ၏ေဆာင္ရြက္မႈမ်ားကုိလည္း ျဖစ္ေျမာက္ေအာင္အားေပးရမည္။
(၃) မိဘတုိ႔တြင္ မိမိတုိ႔၏ ကေလးမ်ားသင္ယူရမည့္ ပညာအမ်ိဴးအစားကုိေရြးခ်ယ္ႏုိင္ေသာ လက္ဦးအခြင့္အေရးရွိသည္။

အပုိဒ္ ( ၂၇ )
(၁) လူတုိင္းတြင္ သက္ဆုိင္ရာယဥ္ေက်းမႈေလာက၌ လြတ္လပ္စြာပါဝင္ေဆာင္ရြက္ႏုိင္ခြင့္ သုခုမပညာရပ္မ်ားကုိ လြတ္လပ္စြာလုိက္စားေမြ႔ေလ်ာ္ႏုိင္ခြင့္ သိပၸံပညာထြန္းကားေရးလုပ္ငန္းမ်ားတြင္ လြတ္လပ္စြာဝင္ေရာက္လုပ္ကုိင္ႏုိင္ခြင့္ႏွင့္ ထုိပညာ၏အက်ိဴးအာနိသင္မ်ားကုိ လြတ္လပ္စြာ ခံစားသုံးစြဲႏုိင္ခြင့္ရွိသည္။
(၂) လူတုိင္းတြင္ သိပၸံမွျဖစ္ေစ၊ စာေပမွျဖစ္ေစ၊ သုခုမပညာမွျဖစ္ေစ၊ မိမိကုိယ္ပုိင္ဥာဏ္ျဖင့္ ၾကံစည္ဖန္တီးမႈမွျဖစ္ထြန္းလာသည့္ ဂုဏ္ႏွင့္ေငြေၾကးအက်ိဴးအျမတ္မ်ားကုိ ခံစားရယူႏုိင္ရန္ အခြင့္အေရးအတြက္ ကာကြယ္မႈကုိ ရရွိရန္အခြင့္အေရးရွိသည္။

အပုိဒ္ ( ၂၈ )
လူတုိင္းသည္ ဤေၾကျငာစာတမ္းတြင္ ေဖၚျပထားသည့္ အခြင့္အေရးမ်ားႏွင့္လြတ္လပ္ခြင့္မ်ားကုိိ အျပည့္အစုံရယူႏုိင္ေသာ လူမႈဆက္ဆံေရးအေျခအေနႏွင့္ အျပည္ျပည္ဆုိင္ရာဆက္ဆံေရး အေျခအေနတုိ႔၏ အက်ိဴးေက်းဇူးကုိခံစားႏုိင္ခြင့္ရွိသည္။

အပုိဒ္ ( ၂၉ )
(၁) မိမိ၏စရုိက္လကၡဏာ လြတ္လပ္စြာ ဖြ႔ံျဖိဴးတုိးတက္ႏုိင္သည့္ တစ္ခုတည္းေသာလူ႔အသုိက္အဝန္းအတြက္ လူတုိင္း၌တာဝန္ရွိသည္။
(၂) မိမိ၏အခြင့္အေရးမ်ားႏွင့္ လြတ္လပ္ခြင့္မ်ားကုိသုံးစြဲရာတြင္ လူတုိင္းသည္ အျခားသူမ်ား၏အခြင့္အေရးမ်ားႏွင့္ လြတ္လပ္ခြင့္မ်ားကုိအသိအမွတ္ျပဳ၍ ရုိေသေလးစားေစရန္အလုိ႔ငွာလည္းေကာင္း၊ ဒီမုိကေရစီက်င့္သုံးေသာလူ႔အဖြဲ႔အစည္းတြင္ ကုိယ္က်င့္တရားအျပင္ ရပ္ရြာေအးခ်မ္းသာယာေရးႏွင့္ ျပည္သူ႔အက်ိဴးစီးပြါးျဖစ္ထြန္းေရးတုိ႔အတြက္ တရားမွ်တစြာက်င့္ေဆာင္ရန္အလုိ႔ငွာလည္းေကာင္း ဥပေဒကျပ႒ာန္းထားသည့္ ခ်ဳပ္ခ်ယ္မႈမ်ားျဖင့္သာ ကန္႔သတ္ျခင္းခံရမည္။
(၃) အဆုိပါအခြင့္အေရးမ်ားႏွင့္လြတ္လပ္ခြင့္မ်ားကုိ မည္သည့္အမႈကိစၥတြင္မွ် ကုလသမဂၢ၏ရည္ရြယ္ခ်က္မ်ားႏွင့္လည္းေကာင္း၊ အေျခခံမူမ်ားႏွင့္လည္းေကာင္း ဆန္႔က်င္၍မသုံးစြဲရ။

အပုိဒ္ ( ၃၀ )
ဤေၾကျငာစာတမ္းပါအခြင့္အေရးႏွင့္တကြ လြတ္လပ္ခြင့္မ်ား၊ ပ်က္စီးရာပ်က္စီးေၾကာင္းတုိ႔ကုိရည္ရြယ္၍ ႏုိင္ငံတစ္ႏုိင္ငံအတြက္ျဖစ္ေစ၊ လူတစ္စုအတြက္ျဖစ္ေစ၊ လူတစ္ဦးတစ္ေယာက္အတြက္ျဖစ္ေစ၊ ပါဝင္ေဆာင္ရြက္ရန္အခြင့္ရွိသည္ဟု ေသာ္လည္းေကာင္း၊ ကုိယ္တုိင္ေဆာင္ရြက္ရန္အခြင့္ရွိသည္ဟုေသာ္လည္းေကာင္း အဓိပၸါယ္ ပုိင္းျခားေကာက္ယူျခင္းမရွိေစရ။